Txangoa: Ibilbide berbera partekatu zuten launa instalazio.

Utzi erantzuna

NEANan gordetzen den iraganeko Nafarroako Foru Diputazio Probintzialaren Mendi Zuzendaritzaren funtsa zazpi urtez aireko kable instalazioen bila “orrazten” bota ondoren, tunelaren amaiera ikusten hasia naiz jada.

Berez, eta blogeko sarrera hau publikatu ahala, 1970. urteko espedienteen kontsultatzea ia amaitutzat jo dezaket eta 2026ko amaierarako 1973. urteari dagozkion espedienteak kontsultatuta funtsaren miaketa bukatutzat jo dezaket.

Baina funts honetan ez dira soilik zaintzen aireko kableen instalazioekin eta zerbitzua ematen zieten baso ustiapenekin lotutako espedienteak; Udalek, Kontzejuek eta Batzorde Nagusiek ere gai horrekin lotutako artxiboak zaintzen dituzte. Aspalditik arreta piztu zidan artxibo horietako bat bazegoen, baina, arrazoi logistiko eta geografikoak tarteko, “etorkizunean bisitagarri” gisa zerrendatua neukan, funts hau, Fondo Documental del Monte deritzonaren funtsa da.

Fondo Documental del Monte deritzona, fisikoki Centro Nacional de Capacitación Agraria (CENCA) erakundearen instalazioetan gordetzen da, San Fernando de Henareseko (Madril) kanpoaldean dauden pabiloi batzuetan, eta bertan gordetzen dira nekazaritza eta basogintza gaiekin lotutako Espainiar Estatuko Administrazio Orokorraren menpeko erakundeek eta administrazioek XIX-XX. mendeetan zehar sortu duten administrazio-informazioaren funtsak.

Pazko Astea

Neronen eta hamaika lagunen agenda ugari orekatzea lortu ondoren, joan den Pazko Astean CENCAra hurbildu ahal izan nintzen, eta, bi egunetan, artxiboari usaia hartzeko ahal izan nuen: zer zaintzen den, nola dagoen antolatuta eta zer erosotasun eskaintzen duen biltzen duen informazioa kontsultatzerakoan. Hastapeneko harremana izan zen; izan ere, susmoa dut beste batean itzuliko nintzela, eta aitortu behar dut etxera oso sentsazio onekin itzuli nintzela, bai aurrez adierazitako puntuengatik, bai teknikari arduradunek nire zalantzei erantzuteko eta kutxak, kutxak eta kutxak kontsulatzeko eskaerei erantzuteko eman zizkidaten erraztasunengatik. ;-)

Funtsen deskribapen-mailari dagokionez, NEANn gordetzen den Mendi Zuzendaritzaren funtsean dagoenaren antzeko kasuistika aurkitu nuen: Ez dago oso deskribapen sakonik — logikoa, beste alde batetik — kutxek gordetzen dutenari buruz, eta horrek kutxaz kutxa kontsultatzera eta espedientez espediente zerorren interesekoa den gaia kontsultatzera behartzen du ikertzailea, blog honen kasu zehatzean, Euskal Herriko aireko kableen instalazioak. Nolanahi ere, Mendi Zuzendaritzaren funtsa kontsultatzetik nekarren eskarmentuarekin, errazagoa egin zitzaidan kutxen artean murgiltzea eta espedienteak zeharka irakurtzea. Laburbilduz, interesatzen zaizuna aurkitzeko hara joan behar da, ez dago besterik.

Ta zer agertu zen?

Aurkitu nituen gauza interesgarri ugarien artean, 1961eko bost orrialdeko txosten bat nabarmenduko nuke, Nafarroako Foru Aldundiko Mendi Zuzendaritzak, Patrimonio Forestal de Estadoko zuzendaritzak propio eskatuta. [Oharra: antzinako Patrimonio Forestal del Estadoko artxiboa hemen dago CENCAn].

Txostena Aezkoa mendian 1961. urtera arte egin ziren aireko kable instalazioen zerrenda jasotzen du, oso zehatza da instalazioei dagokienez, eta mapa dasokratiko polita du, bolaluma gorriz markatutako aireko kableen ibilbideekin. Hona hemen MAPAMAko teknikarien lan adeitsuari esker eskura:

MITECO, FDM, Aprovechamientos Grandes Empresas, Caja 001, Exp. Vías de Saca, Carpeta año forestal 1960-61. Neurriak: 56×76 cm.

Eta azpiko irudian, kale bera ustiapen desberdinetarako nola eta zergatik partekatu zen azaltzeko aitzakia gisa balio digun xehetasuna. Azaltzen dena Txangoa eta Murukoa arteko eremua da, eta NEANn eta FDMn bildutako informazioaren arabera, mapan “1“gisa markatutako kableari buruzko lehen instalazioa 1987an desagertu zen Noaingo Vda. de Mocholíenpresak egin zuen, 1946an. Ez dago jasota, eta ezin da baieztatu, baina inguru horretan eta data horietarako azpiegitura osoa instalatzeko lana seguruenik Bixente Eskisabel Urbiztondo kablelari ataundarrari azpikontratatuko zioten.

Orotz-Beteluko Udal Artxiboa, 0071-48 kutxa, 1948.

Baina txostenean bada ñabardura ttiki bat interesgarria dena, instalazio batzuetan kableen ibilbideko kaleek antzinako baso-aprobetxamenduetan irekitako kaleak aprobetxatzen zituztela deskribatzen eta baieztatzen duelako. “Antzinakoak” diot, baina 1940ko hamarkadako ustiapenez ari naiz.

Eta zein da Vda. de Mocholík hemen 1946. urtean aireko kable baten instalazioaren xehetasuna? Oinarrian, Txangoako pagadian 3090 metrotako luzeran eta 5-6 metrotako zabaleran ireki behar izan zen kalea hutsetik ireki behar izan zutela. Hemen zipeatuta bere ibilbidearen .kml fitxategia Google Earth, QGIS programekin ikustea izango duzu.

Agerikoa den bezala, 3000 metro pasatako kale bat -zuzena- irekitzeko lanak, pagadi batean hutsetik hasita, muino eta errekastoak zeharkatuz, eguzkipean, euripean… langileek asteak botako zituztela suposatzekoa da. Jakina, ustiapena amaitu eta kablearen elementu guztiak bildu ondoren, kalea basoan irekita eta etorkizuneko ustiapen eta instalazioetarako erabilgarri geratzen zen. Horixe da RENFEk 1952an, El Irati, S.A.k 1958an eta RENFEk azken aldiz 1960an egin zituzten ustiapenen kasua. Abantaila handia enpresa horientzat, Vda. de Mocholík azpikontratatutako aizkolariek aldez aurretik irekitako kale bat erabiltzen baitzuten.

MITECO, FDM, Aprovechamientos Grandes Empresas, Caja 001, Exp. Vías de Saca, Carpeta año forestal 1960-61.
Txangoa eta Murukoa arteko 1951ko ortoargazkia. Goikaldeko irudian erakusten den Orbaizetako Arma Fabrika, ortoargazki honen kanpokaldean legoke, irudiaren eskubia eta azpikaldeko aldean. Eremu hau Frantziar Estatuarekin mugakidea izanik IGNFren ortoargazkiak baliabide oso erabilgarria dira Nafarroako Gobernuko IDENA bisorearekin batera.

Txostenak eta mapak Iruñeko NEANra egindako bisitetan eta Iratiko inguru honetako ortoargazki historikoen analisian jada bilduta neuzkan aireko kableen instalazioei buruzko informazioa alderatzeko balio didate. Alegia, txostenean eta mapan agertzen diren ibilbideak ez zitzaizkidan ezezagunak.

Azpikaldeko irudi honetan, mapako 2. zenbakiarekin agertzen den kablearen 1946ko uztailaren 22ko ortoargazkia erakusten da. Ikusi daiteken bezala, deskarga-lekua, egungo NA-2030 errepidearen ertzean kokatzen den “La Calera” gunean zegoen, Orbaizetako Arma Fabrikatik oso gertu. Ibilbide hau bi alditan erabiliko zen soilik, 1945ean, Vda. de Mocholík ireki zuenean eta 1959an El Irati S.A.ak berrerabili zuenean. Sakatu irudien gainean xehetasun gehiagorekin ikusteko.

Murukoako zonaldeko ortoargazkia. Pagadian irekitako kalearen ibilbidea argiki nabari da.

Esker ona.

Nire eskerrik beroenak eman nahi dizkiet bai CENCAn, bai Rociorekin hasi eta Silvia, Bea… guztiekin jarraituz, profesionalki hain adeitsua izan zen talde teknikoari, bai Vanesari Nekazaritza Ministerioaren egoitza nagusian eskaneatutako planoak 0 €-ko kostuan bidaltzeagatik!! Beraien aholkurik eta oharrik gabe, ezinezkoa izango zitzaidan Euskal Herriko landa-ingurunean eta basoetan erabili ziren aireko kableen inbentarioan hain baliagarria zaidan informazio hau aurkitzea.

CENCAko kantinan kafea pastekin lagunduko dugu! 😀

Mielsker, neskak!!

“Argazkigintza arkeologia” Erremendian?

Utzi erantzuna

Euskal Herriko eremu geografiko osoan instalatu ziren aireko baso-kableen bilduma eta inbentarioa “argiago” geratzen da gaiari buruz gordetzen diren argazkiek ahalik eta deskribapen eta testuinguru zehatzenak badituzte: Noiz, non, nork egin zuen argazkia eta argazkian nortzuk agertzen diren jakin badakigu. Eta hau dena, gure aurrekoek ezagutu zuten basogintzaren berri izateko lagungarri gisa.

Oraingo honetan, “argazkigintza arkeologia” lan bat egingo dugu, eta auzolan digitaleko ariketa batean ahalik eta informazio gehien ematen saiatuko gara, egun berean Erremendiaren kable gisa ezagutzen den kable batean hartutako hiru irudiren bidez.

Irudiak eskuzabal utzi dizkit digitalizatzeko Artozkikoa den Urrizalqui-Cervantes sendiak bere etxeko albumean gordetzen dituelarik. Argazkiek 53x53mm. neurtzen dute, ez dugu negatiborik eta 1200ppp. erresoluzioan eta .tiff formatuan digitalizatu dira, horietako bat ere 4800ppp.etara, baina azken hori oso artxibo digital handia da, eta erabiltzeko ez da erosoa..

Nolanahi ere eta gaiari heldua orduko, Orotz-Betelu eta Artzibarreko nagusiek “el cable de Remendía” gisa ezagutzen zuten azpiegituraren deskribapen labur bat:

Zer zen Erremendiako kablea?

Aireko hiru kablez osaturiko instalazio bat izan zen, orotara 17 km. hartzen zituena eta Zaraitzuko Ibaxaren Batzorde Orokorraren jabetzakoa den Erremendiako 18. fazeria -1427 hektareakoa- Orotz-Betelun Irati ibaiarekin fisikoki lotzen zuena. Mendiko pagadien ustiapena El Irati, S.A. enpresari esleitu zion Batzordeak 1934an, eta honek beharrezko azpiegituren instalazioa Bixente Eskisabel Urbiztondo kablelari ataundarraren enpresari azpikontratatu zizkion. Ustiapena 1950eko hamarkadara arte martxan izango zen.

Ados. Kontestua ulertu ondoren, ikusi ditzagun irudiak eta jarraian dakigunaren, uste dugunaren eta ez dakigunaren xehetasunak aztertuko ditugu.

Oharra: Langileen identifikazioan lagungarri izango delakoan, hiru irudiren seriean agertzen den langile bakoitzari zenbaki bat esleitu diot; izan ere, hiru argazkietan agertzen diren gutxi batzuk dauden arren, batzuk argazki batean baino ez dira agertzen, eta protagonistak kokatzea zaila izan daiteke. Irudiak neurri handiagoan ikusteko, bere gainean sakatzea aholkatzen dizut, tamaina handiagoan ikusteko. Eta deskargatzea, jakina..

Erremendia01 (taldeko argazkia)

ZER IKUSTEN DA?
Kableko langileen familiko argazkia, ziurrenik Erremendiako kablean. Beraien atzean txabola baten teilatua, pilona bat eta azkenik garabi bat. Argazkia geokokatzen lagungarri izango litzaken mendi baten trazarik ez da ikusten. Argazkia denboran kokatu dezagun, arreta jarri dezagun Zenón Urrizalquirengan. Bertakoa den Oscar Ramos Cabodevilla ikerlariak, Zenón soldaduskatik 1947an bueltatu zen eta itzuli bezain pronto lanean hasiko zela suposatzen da. Bixente Eskisabel aldiz, 1955ko otsailean zendu zen, ondorioz, zortzi urtetako tarte bat dugu argazkiak denboran kokatzeko. Zeozer badakigu.

Pilona01 (taldeko argazkia)

ZER IKUSTEN DA?
Aurreko argazkian agertzen diren pilona eta kokapen berbera, baina antza denez, txabolatik gertuagotik hartutakoa. Lehenengo argazkiko hainbat langile hemen ere agertzen dira, hala nola, Zenón 1. zenbakiarekin zutik goikaldeko kabezalean. 4., 6., 7., 8., 9. eta 10. zenbakidunak ere lehenengo argazkian daude. Atzekaldean mendi bat eta baso bat igartzen dira baina bere itxura igartzea ezinezkoa da.

Pilona02 (taldeko argazkia)

ZER IKUSTEN DA?
Misma ubicación que la primera foto grupal pero tomada desde el otro lado de la pilona. La disposición de la pluma de carga a la izquierda de la pilona, así lo atestigua. También podemos ver aquí a algunos de los trabajadores de la primera foto de familia.

Aurrekaldean, 7., 8., 9. (ardo zato bat eskutan duela) eta 4. langileak lehenengo taldeko argazkian agertzen dira.

13. langilea (engominatua), aurreko argazkian agertzen da eta 15., 16., 17. eta 12. langileak bigarrengo argazkian agertzen dira.

Kabezalaren gainean:
Zenón Urrizalqui, -1. langile gisa markaturik- eta 6. langilea, kabezalean eseririk agertzen dira, eskubitara. Bere alboan, 10. langilea eta honen eskubian ardo tragoxka bat zatoarekin dagoena, 14. langilea.

Argazkiaren tamaina handiko digitalizazioari esker, irudiaren lehen bertsio txikietan oharkabean geratzen ziren instalazioko hainbat elementu bereiz daitezke. Badirudi puntu honetan kable nagusia eta menpeko kable baten linea elkartzen zirela. Erremendian izan daiteke? Posible da, baina EZ DA segurua.

ETA EZKERRALDEAN IKUSTEN DEN MENDIA ETA ESKUBIALDEKO ALDAPA?

Tamalez, Erremendia oraindik ez dut ezagutzen eta ez ditut inguru horietako paisaiak ezagutzen; beraz, hemen jasotakoak IDENAko bisorean etxeko erosotasunetik tiraka egindako aieru hutsak dira. Nolanahi ere, eguzkiaren kokapenari, urtaroari eta kablearen ibilbidearen kokapenari erreparatuta, hondoko mendi hori Zamukadoiaren muinoa dela esatea ausartuko nintzateke eta eskuineko aldapa aldiz, Arnazuko lepoaren gaineko muino bat izan baitaiteke. Baina berriro diot, Areta mendilerroko inguru horietan oraindik egon ez den gizaseme honen aieru hutsak dira.

LABURBILDUZ…

Ez daukat batere argi pilona honen eta langileen kokapena. Erremendia da? Litekeena da, baina ez da ziurra. Langileetako baten bat identifikatzea lortuko bagenu, pagotxa!

Ea lortzerik daukagun!

Solasaldia Euskal Politik podcastean

Erantzun 1

Atzoko egunez Euskal Politik podcastean eskeinitako solasaldiaren bideoa ikusgai dago jada.
Eskerrak eman nahi dizkiet antolatzaileei Euskal Herriko ondare industrialaren lagin honen berri emateko beraien kanala eskaintzeagatik!

Kable baten katalogatzea: Vda. de Echávarriren bi kableen adibidea.

Utzi erantzuna

Euskal Herriko eremu geografikoan ezarri ziren aireko kableen inbentariatzea gauzatzerakoan, Nafarroako basoetan ezarri zirenak instalaturikoen gehiengoa izan zirela nabarmentzekoa da. Euskal Herriko beste guneetan, Bizkaiko Karrantzako Lanzas Agudas auzotik, Xiberuko Santa Graziraino, aireko kableak ere ezarri ziren, bainan inondik inora Nafarroan ezarri ziren kopuruan.

Lourdes Altuna ikerlariak bere Kablea Ataunen, lanean irekitako bideari jarraituz, ni ere gauzatzen ari naizen inbentariatzea eskura dagoen informazioarekin ahalik eta fitxa osatuena lortzen saiatzen jardunean nabil. Horretarako eta zehazki Nafarroako kableen adibide jarraituz, osaketa lanak iturri hauetatik edaten du:

  • …Nafarroako Foru Diputazio ohiaren Mendi Zuzendaritzaren funtsean gordetzen diren espedienteak: Funtsa NEANan gordetzen da ta lan honen guztiaren oinarria da.
  • …SITNA, IDENA, GeoEuskadi bisorea, IGNFren Remonter les Temps tresna eta CNIGen fototeka digitala: kable baten ibilbidea espazialki zehazteko ezinbestekoa da hauen kontsulta.
  • …Jesús Lacasia funtsaren argazkiak: Kokapenak erabateko zehaztasunarekin kokatzea ahalbideratzen du, baldin eta argazkia identifikatua dagoen…
  • …protagonisten ahozko testigantzak: Artxiboetan gordetzen ez diren bizipenak eta anekdotak jasotzeko aukera interesgarria izaten da.

Zerrendatzen ditudan jatorri horietako bakoitzetik lortzen dudan informazioa gurutzatzeak aukera ematen dit kable baten kokapena modu -nahiko- zehatz batean kokatzeko. Jakina, beti ez da posible ekimen horretan lagunduko duten lau jatorri horiek lortzea, baina espediente bat eta ortoargazki bat eskura baditugu, posible da hori lortzea eta positiboki identifikatutako instalazioen taldera gehitzea.

Baina sar gaitezen post honen muinera: Kable bati buruzko informazio guztia jaso ondoren, ze “itxura” du fitxa batek? Galdera honi erantzuteko, aireko kable instalakuntza zehatz bati buruz jaso dudan informazioa guztia -aurrekari gisa balioko ez duelarik 😉 – ikusiko dugu.

Baztango instalakuntza zehatz hau hautatzen dut, bere identifikazioa osatzeko lau baldintzetatik hiru betetzen baidira: Espediente administratiboa badago, IDENAn beraien ibilbideak ikusten dira eta Lacasia argazki funtsean beraien argazkian jasotzen dira.

Fitxa

04 1182/1954. Belateko bi kableak: Zintzurzelai eta Karramiztegi. Vda. de Echávarri.

1954ko espediente hau Olazagutiako Vda. de Echávarri enpresak Mendi Zuzendaritzari Belateko San Blasko Bentaren inguruan aireko bina kable aldi berean instalatzeko eskaera jasotzen du. 04 zenbakia neronen antolaketarako jarri diot: Baztanen zuzenki identifikaturiko laugarren instalakuntzari dagokio. Tipografia etzana erabiliz agertzen diren oharrak, blogeko post honetarako erabili ditut soilik, behin betiko fitxan ez lirateke agertuko. Kableen izenen inguruan, espedientean eta planoetan “Chinchur” eta “Carramistegui” gisa agertzen dira. Agerikoa den bezala, euskarazko toponimiaren gaztelerazko deformazio traketsa dira eta nire lanaren irizpide orokor gisa, bi izenak Nafarroako Toponimia Ofizialean jasotzen diren bezala erabili ditut, kaso honetarako Zintzurzelai eta Karramiztegi. Izen bakoitzaren gainean sakatuta, beraien kokapenetara joango zara.

  • Ibarra edo eskualdea: Baztan-Bidasoa. (Neronek sorturiko zatidura administratiboa).
  • Herria edo kontzejua: Baztan. (Ídem).
kokapena ETA koordenadak. UTM 30N ETRS89
Karramiztegiko kablea (A)
 Kargalekua: Karramiztegiko maldako gune bat.  X: 612104 Y: 4768878
Deskargalekua: San Blas Bentaren aldamenean.  X: 612919 Y: 4769351
 Zintzurzelaiko kablea (B)
Kargalekua: Karramiztegi eta Zintzurzelai tartean kokatzen den Goldaburun.  X: 612248 Y: 4768297
Deskargalekua: Belateko mendatetik hurbil kokatzen den Bentako Belagian.  X: 612821 Y: 4767310
  • Luzera:Karramiztegiko A kableak, 972 m. Zintzurzelaiko B kableak, 1170m. (Kargalekuetatik, deskargalekuetaraino IDENAn neurtzen diren distantziei dagozkie).
  • Tipologia: Trikablea. Bi kableen kasuan, aipatzekoa da beraien norabidea ibarraren sakonetik bere gaikaldera zela, Karramiztegiko kablearen kasuan San Blasko Bentaraino eta Zintzurko kablearen kasuan ia NA-1210 errepideraino.
  • Pilona kopurua: Karramiztegiko kablearen kasuan, bi pilona eta “cabra” bat.
  • Instalakuntzaren urtea: 1954ko udara-udazkena.
  • Kablelariak: —. (Espedienteetan ez dira agertzen instalazioetan lan egin zuten gizonen izenak, baina kasu gutxi batzuetan beste kableen espedienteetatik lortu ahal izan dut informazio hori. Horregatik, egoki ikusi dut epigrafe hau sartzea).
  • Sustatzailea: Vda. de Echávarri. (Baso aprobetxamenduaren ustiatzailea izan ziteken, kasu honetan bezala; edo instalakuntza gauzatzeko espreski azpikontrataturiko beste enpresa bat izan ziteken).
  • Ortoargazkia: 1957-07-31, B serieko hegaldi amerikarra, IDENA (Kablearen ibilbidea lehenengoz ikusi daiteken hegaldiaren datari dagokio).
  • Irudiak: Jesús Lacasia argazki funtsak Karramiztegiko kablearen launa argazki dituen bezala, Zintzurzelaiko deskargalekuaren argazki bat ere badago. (Epigrafe hau betetzea ez da ohikoa izaten, baina gertatzen denean, kokaturiko argazkia Flickr atariko Kablegintza profilera igotzen dut atari honetan argazkia mapa batean geokokatuta gordetzeko aukera ematen bait dit).
  • Informazio administratiboa: NEAN, NFD Funtsa, Mendi Zuzendaritza, 96278 kutxa, 1182/1954 exp. (Espedientearen signatura. Instalakuntza honen xehetasunak bertatik bertara NEANan kontsultatu nahiko bazenitu, badakizu non kuxkuxeatu beharko duzun). Ez horregatik 😉
  • Deskribapena eta oharrak: Espediente honetan Belateko mendatearen inguruan ezarri ziren aireko bi kableen instalakuntzaren baimen eskaera jasotzen da. 1954ko abuztuaren 20ko datarekin, Baztango Alkate zen Gerardo Plaza Aurquíak[1] Mendi Zuzendaritzari instalakuntza gauzatzeko baimena eskatu zion: «…para la saca de 5.240 hayas de los montes de Carramiztegui y Chinchur (Velate)», 1955ko urtarrilaren 14an horretarako baimena jaso zuelarik. Espedienteak jasotzen dituen planoetan, Karramiztegiko kablea (A) deitura duelarik, Zintzurzelaikoa (B) deitzen da. IDENAn ikusgai dagoen 1957-07-31 datako ortoargazkian, Zintzurzelaiko kablearentzako basoan irekitako kalea nabari da. Kable honen deskargalekua NA-1210 errepideko albo batetik ireki zuten pista batetaraino iristen zen. Karramiztegiko kablearen kasuan aldiz, ibilbidea zuhaitzik gabeko soilgune batetik igarotzen zenez, ez da inongo ibilbiderik ageri San Blas Bentaraino. Espedienteak bi instalakuntzen xehetasunak jasotzen dituen eta zuzenki proiektaturiko bina plano ditu bere baitan. (Epigrafe honetan, kable instalakuntzari buruz dudan informazioa eta xehetasunak ematen ditut).  

[1] Gerardo Plaza Aurquía alkateak, arkitekto gisa jardun zen bere ibilbide profesionalean eta hainbat eraikin diseinatu zituen, hala nola Ilarregiko eskolak, Larraintzarko Udaletxea edo Almandozko eliza. Plaza, gainera, prokuradore izan zen Gorteetan eta foru diputatu XX. mendeko 50eko hamarkadan, baita Baztan Ibarreko alkate ere, 1959ko ekainean hil zenean. Diario de Navarra, 30. orria, 15-11-2013.

Irudiak

Lacasia funtsa, aireko kableen instalakuntzak kokatzeko eta identifikatzeko eskura daukagun baliabide nagusia da. Nolanahi ere, hainbat kokapen kokatzea ez da batere erreza, bai identifikagarriak izan daitezken elementurik ez dutelako zein hirurogehi urtetan mendia asko aldatu delako. Hala ere, hainbat lagunen laguntza eskuzabalari esker eta kasu zehatz honetan, Zubirin kokatzen den Nafarroako Gobernuko Ingurumen Departamentuaren Aezkoa-Kintoako basozain taldearen babesari esker, bi kable hauek kokatzea lortu dut. Argazkiak honatx:

Zintzurzelaiko kablearen deskargalekua. Argazkiaren atzekaldean Belateko mendatearen errepide ertzeko babesak ikusi daiteke. Aldi berean, deskargalekuko garabiaren plataformaraino iristen zen pista argazkiaren eskubialdean ere ikusi daiteke. Argazkia NW-SE orientazioarekin goizeko lehenengo orduetan aterata dago.NEAN, Jesús Lacasia Funtsa, F481.

Karramiztegiko kablea.Egur karga bat aldapan gora. Ibar horren hondotik egungo N-121A errepidea igarotzen da. Itzalen posizioari erreparatuta, argazkia goizeko lehenengo orduetan NE-SW orientazioarekin atera zen, bataz beste San Blas Bentako gaur egungo aparkalekutik. NEAN, Jesús Lacasia Funtsa, F481, FOT_LACASIA_127.

Karramiztegiko kablea. San Blas Bentako pilonan mandoak. Ibar horren hondotik egungo N-121A errepidea igarotzen da. Itzalen posizioari erreparatuta, argazkia goizeko lehenengo orduetan NE-SW orientazioarekin, bataz beste San Blas Bentako gaur egungo aparkalekutik aterata dago. Markaturik agertzen diren bordak, Iturriko Borda eta Goldaburuko Borda dira. NEAN, Jesús Lacasia Funtsa, F481, FOT_LACASIA_116.

Karramiztegiko kablearen kargarako plataforma.Ibarraren hondotik egungo N-121A errepidea igarotzen da. Itzalen posizioari erreparatuta, argazkia goizeko lehenengo orduetan aterata dago. Ibarraren azpikaldean agertzen diren bordak Bonbetxea eta Lorentxoren Borda dira. NEAN, Jesús Lacasia Funtsa, F481, FOT_LACASIA_373.

Karramiztegiko kablearen kargarako plataformaren azpian “cabra” bat. “Cabra” bat pilona baten erdia zen eta kable bakar bat eutsi behar zenean erabiltzen zen eta pisu txikikoa bazen. Kokapen bakanetan erabiltzen zen. Jatorria: Antonio Telletxearekin WhatsApp bidezko solasaldia 2023ko azaroaren 22an. NEAN, Jesús Lacasia Funtsa, F481, FOT_LACASIA_049.

Artxibo Irekien fototekan agertzen diren Lacasia funtseko argazkien deskribapen batzuk “orrazkera” bat behar dute, informazioa ez baitute guztiz zuzena erakusten: Launa argazki hauek guztiak adibide gisa Otsagabian kokatuta daudela esaten dute. Nolanahi ere, argazkiak zehazkiro eta egokiro kokatzeak dituen zailtasunak medio, hau erabat ulergarria da. Identifikazioak aurrera egin ahala, informazio hau NEANeko ardudunei helaraztea da asmoa. Denboran luze joko du, jakina.

Planoak

Espediente honek bi kableen plano pare bat ditu. Horien irudiekin batera, haien ibilbideak ere sartzen ditut, OpenStreetMapen ikus daitezkeen bezala:

Bi kableen kokapen planoa. NEAN, 96278 kutxa, 1182/1954 esp.
Bi kableen profilak. NEAN, 96278 kutxa, 1182/1954 esp.
Bi kableen ibilbideak OpenStreetMapen.

Ibilbideak

SITNAn aurkitu eta identifikatzen ditudan kableei dagozkien ibilbideak Google Earth erabiliz beraien .kml bertsioak editatuta, datu geoespazialak maneiatzea ahalbidetzen duen edozein tresnatan ikusi ahal izateko prest uzten ditut. Baina hori gutxi balitz, Lacasia Funtseko argazkiak Flickr atarian geolokalizatuta eta online eskuragarri daudenez, argazki hauek .kml fitxategien barruan ere txertatuta erakusten dira.

Zuk ere Google Earth erabiliz bi ibilbide hauek nola ikusten diren jakin minez bazaude, hemen eskuratu ditzazkezu: Zintzurzelaiko kablea, (.kml, 7Kb.) Karramiztegiko kablea, (.kml, 18Kb.)

“Xelebrekeria”

Ta orain, “xelebrekeria”: Vda. de Echávarriren kable baten argazki hauek zergatik daude Lacasia funtsean? Kontuan izan dezagun Jesús Lacasia 1950-60-70-80 hamarkadetan Nafarroan Explotaciones Forestales RENFE enpresaren arduraduna zela, beraz, ondorioz RENFEren konpetentzia zen enpresa baten argazkirik ez lukete zertan bertan egon behar…

Kontraesan horren azalpena instalazio horrekin zerikusirik ez duen beste espediente batean aurkitu nuen, zehazki, Irati eta Itzaltzu kanpoaldeen artean instalatutako “San Esteban” kable ospetsuari zegokion espedientean. Espediente horretan aipatzen da kablea El Irati, S.A., Vda. de Echávarri eta Vda. de Mocholí zur-enpresek instalatu zutela ABEEan, eta Jesús Lacasia aipatzen da El Irati eta Vda. de Echávarri enpresen arduradun gisa ustiategi horretan. Beraz, Jesús Lacasia Nafarroako Explotaciones Forestales RENFEko arduraduna izateaz gain, batzuetan RENFEn zituen ardurak ere uztartu zituen beste enpresa batzuei esleitutako aprobetxamenduen arduradun gisa lan eginez, El Irati S.A. eta Vda. de Echávarri enpresen kasuan bezala. Kontu hau Jesus Mari bere semeak iaz berretsi zidan, eta horrek azaltzen du Lacasia Funtsean RENFErenak ez ziren baso-aprobetxamenduei buruzko argazki asko egoteak.

Esker ona

“Erretolika” hau amaitzeko, Lacasia funtseko hainbat argazkietan agertzen diren kokapenak identifikatzen laguntzen ari zaizkidan hamaika lagunei nire esker ona adierazi nahi diet, bereziki Zubiriko Ingurumen taldeko basozainei.

Eta batez ere, NEANko langileei, dokumentazio kutxak eta kutxak kontsultatzeko nire etengabeko eskaerei pazientzia amaigabez ematen didaten laguntzagatik. Aireko baso-kableen instalazioei buruzko espedienteen bilaketan beraien laguntzarik gabe, lan hau ez litzateke posible izango. Bejondeizuela!